((فسجدوا الا ابلیس لم یكن من الساجدین )).

در این جمله و همچنین در آیه ((فسجد الملائكه كلهم اجمعون )) خداى تعالى خبر مى دهد از

سجده كردن تمامى فرشتگان مگر ابلیس . و در آیه ((كان من الجن ففسق عن امر ربه )) علت

سجده نكردن وى را این دانسته كه او از جنس فرشتگان نبوده ، بلكه از طایفه جن بوده است ، از

آیه ((بل عباد مكرمون لا یسبقونه بالقول و هم بامره یعملون )) نیز استفاده مى شود كه اگر

ابلیس از جنس فرشتگان مى بود چنین عصیانى را مرتكب نمى شد.

لیكن حقیقت مطلب این است كه از ظاهر آیه استفاده مى شود كه ابلیس با ملائكه بوده و هیچ

فرقى با آنان نداشته ، و از آیه ((و اذ قال ربك للملائكه انى جاعل فى الارض خلیفه قالوا اتجعل

فیها من یفسد فیها و یسفك الدماء و نحن نسبح بحمدك و نقدس لك )) نیز استفاده مى شود كه

او و همه فرشتگان در مقامى قرار داشتند كه مى توان آن را مقام ((قدس )) نامید.

بنابراین ، معلوم مى شود ابلیس قبل از تمردش فرقى با ملائكه نداشته ، و پس از تمرد حسابش

از آنان جدا شده ، ملائكه به آنچه مقام و منزلت شان اقتضا مى كرده باقى ماندند و خضوع

بندگى را از دست ندادند، و لیكن ابلیس بدبخت از آن مقام ساقط گردید، همچنانكه فرموده

(كان من الجن ففسق عن امر ربه - چون از جنس جن بود نسبت به امر پروردگارش فسق

ورزید))، و ((فسق )) به معناى بیرون شدن خرما از پوسته است ، ابلیس ‍ هم با این تمردش در

حقیقت از پوست خود بیرون گشت و زندگانیى را اختیار كرد كه جز خروج از كرامت الهى و اطاعت بندگى چیز دیگرى نبود.
چیزى كه هست مادامى كه آدم خلق نشده بود و خداوند ملائكه و ابلیس را امر به سجود بر وى

نكرده بود ابلیس و ملائكه هر دو در یك رتبه بوده بدون امتیاز از هم هر دو در مقام قرب بودند.

و پس از آنكه آدم آفریده شد این دو فریق از هم جدا شده ، یكى راه سعادت و دیگرى راه شقاوت را پیش گرفت .

منبع :
داستانهاى قرآن و تاریخ انبیا در المیزان گرد آورى و تدوین : حسین فعال عراقى